Konstytucja 3 Maja

Jesteś tu: » Strona Główna » Z życia Szkoły » Konstytucja 3 Maja

Konstytucja 3 Maja




3 maja kojarzy się ze Świętem Narodowym, z Ojczyzną, z Konstytucją.
Zatem warto przypomnieć w jakich okolicznościach uchwalono pierwszą w Europie Ustawę Zasadniczą.
Jakie miała i ma znaczenie dla każdego Polaka.

Polska, która jeszcze za rządów Jana III Sobieskiego, był uważana za jedną z
potęg        w Europie, już kilkadziesiąt lat później była traktowana, jako jedno z bardziej zacofanych krajów Europy.
Słaba, uzależniona od Rosji, Prus i Austrii, które decydowały o jej polityce wewnętrznej dzięki przekupnym posłom i braku silnej władzy centralnej,
stała się łatwym łupem dla państw ościennych.



                                                                          ●  słaby sejm, ograniczony zasadą liberum veto, 
                                                                               ciągle zrywany przez szlachtę, która    
                                                                               przedkładała swoje prywatne sprawy
  liberum veto                                                                             nad dobro państwa

                                                                          ● rządy magnaterii traktującej Rzeczypospolitą,
                                                                              jako teren swoich prywatnych wojen


Poprawę przyniosło dopiero panowanie Stanisława Augusta Poniatowskiego




Mimo swej słabości, wynikającej uzależnienia
od Rosji, król dostrzegał konieczność
przeprowadzenia reform w państwie.
Jedne z nich były narzucone przez Rosję, tak jak
wprowadzenie równouprawnienia dla ludzi
różnych wyznań religijnych.
Reformie tej sprzeciwiła się polska
szlachta katolicka. Pod hasłem obrony
wiary i wolności, zawiązała przeciwko królowi
konfederację w mieście Bar na Podolu.
Skutkiem tego był I rozbiór Polski w 1772 roku.
Wówczas Rosja, Austria i Prusy zagarnęły
część ziem Rzeczypospolitej.


Ratowanie Rzeczypospolitej stało się koniecznością. Król przystąpił do reformowania państwa. Utworzył ministerstwo skarbu i wojska oraz Komisję Edukacji Narodowej, czyli pierwsze w historii Polski ministerstwo oświaty.
Rozpoczęto również dyskusję nad potrzebą przeprowadzenia gruntowych reform ustrojowych, które zreorganizowałyby władzę centralną w państwie. Nie podobało się                     to zwłaszcza Rosji, gdyż słabość Rzeczypospolitej leżała w jej interesie.


W 1788 roku król powołał sejm, który obradował w Warszawie do roku 1792.
Dlatego nazywano go Sejmem Wielkim lub Sejmem Czteroletnim.



Był to początek reformy ustrojowej Rzeczypospolitej, a jej ukoronowaniem miała być
Ustawa Rządowa, czyli Konstytucja.
     W pracach nad tekstem konstytucji uczestniczyli: król Stanisław August Poniatowski,      Hugo Kołłątaj                        Stanisław Staszic                           Ignacy Potocki


    


Zwolennicy konstytucji, w obawie przed użyciem siły przez stronnictwo hetmańskie, które było przeciwne jakimkolwiek reformom, o dwa dni przyśpieszyli termin obrad nad przyjęciem ustawy.


3 maja 1791 roku, na Zamku Królewskim w Warszawie, została uchwalona
Ustawa Rządowa, czyli Konstytucja 3 maja.




Najważniejsze postanowienia Konstytucji 3 maja

● religia rzymsko-katolicka została uznana za religię panującą w kraju, jednak wyznawcom
   innych religii zagwarantowano swobodę wyznaniową

● wprowadzono trójpodział władzy na władzę ustawodawcza, wykonawcza i sądowniczą

● zniesiono wolną elekcję i liberum veto

● Rzeczypospolitą ogłoszono monarchią konstytucyjną z dziedzicznym tronem

● politycznie zrównano mieszczan i szlachtę

● objęto chłopów opieką państwa i prawa

     Uchwalona 3 maja 1791 roku, była pierwszą w Europie i drugą na świecie (po konstytucji amerykańskiej z 1787 roku) spisaną, nowoczesną konstytucją. Miała być odpowiedzią na pogarszającą się sytuację wewnętrzną i międzynarodową Rzeczypospolitej Obojga Narodów, która jeszcze 150 lat wcześniej była jedną z największych potęg europejskich. Obowiązywała przez 14 miesięcy zanim została obalona przez wrogów i zdrajców.   

Przyjęciu Konstytucji 3 maja sprzeciwił się obóz hetmański na czele z Ksawerym Branickim, Szczęsnym Potockim i Sewerynem Rzewuskim. W 1792 roku, w miasteczku Targowica, podpisali z carycą Katarzyną II akt konfederacji przeciwko reformom Sejmu Wielkiego. Doprowadziło to do wojny polsko-rosyjskiej, w wyniku której obalono Konstytucję 3 maja oraz większość reform przyjętych na Sejmie Czteroletnim. W 1793 roku Rosja i Prusy dokonały II rozbioru Polski.

     Los Rzeczypospolitej był przesądzony. Jednak wielu patriotów nie zamierzało poddać się bez walki. W 1794 roku wybuchło powstanie zbrojne, którego wodzem został                       Tadeusz Kościuszko. Powstańcy podjęli walkę w obronie wolności i niepodległości ojczyzny, a raczej resztek ziem, których zaborcy jeszcze nie zagarnęli. Niestety ponieśli klęskę. Rosja, Austria i Prusy dokończyły dzieła podpisując w 1795 roku akt III rozbioru Polski. Był to kres państwa polskiego, które na 123 lata zniknęło z mapy Europy.


    Mimo, iż przez ponad sto lat Polska nie istniała, to pamięć o Konstytucji 3 maja pomogła kolejnym pokoleniom podtrzymać polskie dążenia niepodległościowe.
    Dzień 3 maja uznano za święto narodowe już w dwa dni po uchwaleniu Konstytucji. Mimo zakazu, rocznica jej uchwalenia była świętowana przez znajdującą się pod zaborami polską ludność.
   Od czasu odzyskania przez Polskę niepodległości w 1918 roku, Święto Konstytucji 3 maja było obchodzone jako najważniejsze święto państwowe.
   W 1951 roku polskie władze komunistyczne, oficjalnie zdelegalizowały to święto. Jednak po upadku komunizmu i transformacji ustrojowej, od 1990 roku, Święto Konstytucji 3 maja znów jest oficjalnym świętem państwowym w Polsce.